Tłumaczenie z języka angielskiego. Źródło: REPORTS OF NUCLEOTIDES AND RELATED CONTENTS. Patrz: Imuregen Book of Clinical Studies.


NUKLEOTYDY*

RNDr. Petr Šíma, CSc. – immunolog

Dr. Petr Sima - czeski immunolog. Zajmuje się ewolucją odporności i wpływem odżywania na odporność. Od 1967 roku do dzisiaj stale pracuje w Instytucie Mikrobiologicznym Akademii Nauk Republiki Czeskiej. Ponadto działał w Zatoce Kotorskiej w Jugosławii w Instytucie Badania Morskich Organizmów Żywych, w Institute for Immunology w Bazylei, a także jako specjalista hematolog immunolog w szpitalu uniwersyteckim w Luandzie w Angoli. Otrzymał Medal J.E.Purkyně za rozwój nauk biologicznych i jest autorem lub współautorem ponad 200 publikacji naukowych. Od 1990 roku jest badaczem i współbadaczem w 19 projektach grantowych. Jest członkiem czeskich i międzynarodowych stowarzyszeń.

 

Odżywianie i odporność

Wspólne powiązanie pojęć „odżywianie” i „odporność” szczególnie w ostatnim czasie stanowi przedmiot podstawowych badań. Okazuje się, że zmiana stylu życia w ostatnich dekadach, w tym zmiana charakteru odżywiania, ma wpływ na wiele chorób, w których pośredniczą odpowiedzi immunologiczne.

Odporność na choroby oraz jakość i długość życia człowieka opierają się na trzech filarach: równowadze psychicznej, odpowiedniej aktywności fizycznej oraz wystarczającym i zbilansowanym odżywianiu. W ciągu ostatnich 150 lat w krajach rozwiniętych pod względem przemysłowym wzrosła średnia długość życia, zwłaszcza dzięki wprowadzeniu w XIX wieku środków higienicznych, w następstwie których doszło do zatrzymania rozprzestrzeniania się najniebezpieczniejszych pandemii i epidemii chorób infekcyjnych, a w niemałym stopniu także dzięki odkryciu skutecznych leków jak chemioterapeutyki i antybiotyki. Jednak co najmniej od połowy ubiegłego wieku specjaliści i opinia publiczna zaczęła sobie uświadamiać, że styl życia w tych państwach ma też swoje negatywne strony: zmniejszającą się odporność populacji na choroby infekcyjne i wzrost chorób alergicznych, autoimmunologicznych, sercowo-naczyniowych, neurodegeneracyjnych i nowotworowych. Te z kolei odwrotnie proporcjonalnie wiążą się z wyżej wspomnianą triadą: ciągle rosnącą tendencją zaangażowania w pracę, czemu towarzyszy zwiększone napięcie psychiczne, brak czasu na aktywne relaksowanie się (aktywność fizyczną) i zmianą zwyczajów żywieniowych (preferuje się technologicznie przetwarzaną żywność), co często jest kompensowane zwiększonym spożyciem suplementów diety, a także często leków.

Geny regulujące metaboliczne funkcje ludzkiego organizmu rozwijały się przez miliony lat i są dotychczas adaptowane do sposobu odżywiania naszych prehistorycznych przodków. Nawyki żywieniowe towarzyszące zasadniczym zmianom w nowoczesnym stylu życia nie zawsze muszą iść w parze z genetycznie uwarunkowanym metabolizmem.

Skład żywności od czasów paleolitycznego społeczeństwa zbieracko-łowieckiego dramatycznie się zmienił. Szacuje się, że dieta naszych przodków zawierała w stosunku do naszego współczesnego pożywienia 10-15 razy więcej włókna, 5-10 razy więcej nienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3 i przeciwutelniaczy oraz 3 razy więcej białek i soli potasowych. W przeciwieństwie do tego dzisiaj spożywa się 10-20 razy więcej chlorku sodu i co najmniej 4 razy więcej nasyconych oraz 2 razy więcej mononienasyconych kwasów tłuszczowych.

Do tego należy dodać konsumpcję „wysokoenergetycznych”, ale „pustych pod względem odżywczym” produktów i brak ruchu. Spożycie tłuszczów wzrosło z 20% w XIX wieku do dzisiejszych 50%, na niekorzyść żywności niskoenergetycznej, której spożycie spadło w tym samym czasie o połowę.

Wzajemna relacja układu odpornościowego i składników odżywiania jest zasadnicza dla wzrostu, rozwoju i zdrowia jednostki.

Do czego są potrzebne naszemu organizmowi?

W pożywieniu, które ma zapewniać wszystkie funkcje fizjologiczne, w odpowiednich proporcjach muszą występować substancje o małej masie cząsteczkowej (pierwiastki śladowe, substancje mineralne, witaminy itp.) oraz o wysokiej masie cząsteczkowej (węglowodany, lipidy, proteiny). Tylko w okresie wzrostu i starzenia się, w stanach wyczerpania lub choroby preferuje się niektóre składniki (zwiększenie podaży wybranych pierwiastków śladowych, witamin i białek), czasem również ogranicza (węglowodany i nasycone lipidy). Stwierdzono jednak, że właśnie w powyższych okolicznościach organizm zwiększa zapotrzebowanie na niektóre inne substancje o niskiej masie cząsteczkowej, które są wprawdzie obecne w zwykłym pożywieniu, ale jednak nie w wystarczającej ilości. Są to zwłaszcza nukleotydy.

Dzieląca się komórka w naszym organizmie potrzebuje 109 nukleotydów. Na podstawie tych danych łatwo obliczyć, ile nukleotydów koniecznych jest organizmowi do samego podziału komórkowego w przypadku spoczynkowej regeneracji tkanek, odnowy skóry, błon śluzowych i krwiotworzenia. Wcześniej naukowcy przypuszczali, że organizm wytwarza ich tyle, ile potrzebuje, również w razie zwiększonego zapotrzebowania, ale okazało się, że należy je dostarczać dodatkowo z pożywieniem. Dlatego ich podaż w dzieciństwie należy zapewnić dla wzrostu organizmu, w wieku dorosłym i w starszym – w celu regeneracji tkanek, podczas rekonwalescencji po chorobie lub operacji, a głównie dla pełnej odpowiedzi immunologicznej. Dobrze jest zwiększyć spożycie nukleotydów, aby zapewnić prewencję w okresie spodziewanych epidemii chorób infekcyjnych.


Rola nukleotydów w prewencji i odporności

Jeszcze przed dwudziestu laty uczestnicy sympozjum amerykańskiego Stowarzyszenia Odżywiania stwierdzili, że nie istnieje biochemiczny ani fizjologiczny dowód na to, aby nukleotydy pod względem odżywczym były traktowane za główne, ponieważ w metabolizmie azotu odgrywają wyłącznie marginalną rolę. Nowe badania przyniosły w pełni jednoznaczne dowody, że nukleotydy są ważnym i pod wieloma względami niezbędnym składnikiem odżywczym. Organizm może bezpośrednio wykorzystać je z pożywienia i nie musi na nowo produkować ich, angażując się energetycznie. Ich niewystarczająca podaż w pożywieniu może objawiać się nie tylko rozchwianiem wielu funkcji immunologicznych, ale ma odzwierciedlenie zwłaszcza w czynności tkanki wątroby, serca i przewodu pokarmowego. W dzieciństwie z kolei wiąże się opóźnieniem rozwoju ośrodkowego układu nerwowego, układu immunologicznego i ogólnego wzrostu.


Czym są nukleotydy?

Nukleotydy to powszechnie występujące związki w komórkach wszystkich żywych organizmów, pełniące decydującą rolę w wielu procesach biologicznych.

Nukleotydy są zawarte w jądrach wszystkich komórek i powstają po rozszczepieniu kwasów nukleinowych. To podstawowe elementy budulcowe kwasów nukleinowych DNA i RNA, które są nośnikami dziedziczenia. Wchodzą również w skład ważnych enzymów niezbędnych do metabolizmu odżywiania i energetycznego.

Pod względem chemicznym nukleotydy to ubikwitarne związki o małej masie cząsteczkowej, które tworzy sześcioczłonowa baza pirymidynowa lub pięcioczłonowa baza purynowa oraz pentoza (ryboza lub deoksyryboza) wraz z co najmniej jedną grupą fosforanową. Do pirymidyn należy cytozyna (2-hydroksy-4-aminopirymidyna), uracyl (2,4-dihydroksypirymidyna) i tymina (5-metylouracyl), do puryn adenina (6-aminopuryna) i guanina (2-amino-6-hydrokypuryna). Jeśli w cząsteczce nukleotydu jest obecna ryboza, to rybonukleotyd, jeśli obecna jest deoksyryboza, to deoksyrybonukleotyd.

 

Nazewnictwo nukleotydów

Baza Nukleozyd Nukleotyd
Adenina Adenozyna (A) Adenozyno-5′-monofosforan (AMP)a
Guanina Guanozyna (G) Guanozyno-5′-monofosforan (GMP)
Hipoksantyna Inozyna (I) Inozyno-5′-monofosforan (IMP)
Cytozyna Cytydyna (C) Cytydyno-5′-monofosforan (CMP)
Uracyl Urydyna (U) Urydyno-5′-monofosforan (UMP)
Tymina Tymidyna (dT)b Tymidyno-5′-monofosforan (dTMP)

a AMP jest czasem nazywany kwasem adenylowym (adenylat).
b Nazwa tymidyny jest zastrzeżona dla deoksyrybonukleozydu, dlatego posiada skrót dT.


Nukleotydy w odżywianiu dzieci

Znaczenie nukleotydów w odżywianiu uwidoczni się, jeśli uświadomimy sobie, że w trakcie dzielenia się każda komórka musi stworzyć nowe nukleotydy, z których powstają dokładne kopie nukleotydów dla komórki córki. Komórki są w stanie wprawdzie wytwarzać je same, ale produkcja nowych nukleotydów z cząstek i prostych związków jest bardzo wymagająca pod względem energetycznym. Najwięcej tych substancji wymagają komórki szybko rosnących tkanek i krwiotworzenie, a także niektóre typy komórkowe, które są odpowiedzialne za obronę organizmu przed infekcjami. A więc każda głodówka lub dłuższe odżywianie się w sposób niepełnowartościowy lub niezbilansowany odzwierciedli się przede wszystkim na rozwoju tych ośrodków mózgowych, które są odpowiedzialne za rozwój inteligencji. To nie przypadek, że rozwój psychiczny niedożywionych dzieci, które rozwijają się na obszarach długotrwale dotkniętych różnymi katastrofami naturalnymi, jest opóźniony.

Składniki odżywcze, w tym nukleotydy zawarte w pożywieniu, muszą przebyć długą drogę do tkanek i mózgu. Najpierw muszą zostać odpowiednio strawione i przetworzone, aby mogły przeniknąć do krwi, która dostarczy je do tkanek docelowych. Wiadomo, że noworodki i niemowlęta nie są w stanie jeść zwykłego pokarmu. Ich układ pokarmowy także musi się rozwijać, do czego wymaga również nukleotydów. Sytuacja jest jednak jeszcze bardziej skomplikowana. Układ pokarmowy, a zwłaszcza jelito, jest wyposażone w wysoce wyspecjalizowaną tkankę, która zawiera komórki dbające o „czystość” wewnętrznego środowiska organizmu. Są to różne typy komórek pochłaniających odmienne obce cząstki, w tym mikroorganizmy, komórki, które wytwarzają skuteczne substancje przeciwdrobnoustrojowe i w szczególności także komórki tworzące przeciwciała. Wszystkie te różnorodne komórki są łącznie nazywane komórkami immunokompetencyjnymi, w skrócie immunocytami, ponieważ tworzą układ odpornościowy odpowiadający za unieszkodliwienie wszystkich szkodliwych bakterii i pasożytów, które – jeśli dostaną się do krwi – mogą spowodować poważne choroby. Pod tym względem jelito jest największym narządem naszej odporności i to jest logiczne, ponieważ zarazki chorobotwórcze najłatwiej przedostają się do organizmu z pożywieniem. System odpornościowy jelita najszybciej rozwija się w ciągu pierwszych dwóch lat po urodzeniu. Dlatego bardzo ważne jest, aby zwłaszcza w tym okresie dziecko otrzymywało pełnowartościowy pokarm zawierający odpowiednią ilość nukleotydów.

 

W latach 1993-97 przeprowadzono pierwsze studia porównawcze w instytutach niemowląt w USA, Japonii i Hiszpanii, które potwierdziły ważną rolę nukleotydów dla wcześniaków i sztucznie odżywianych dzieci. Te, które dostawały pożywienie wzbogacone o nukleotydy, szybko doganiały niedobory wagowe i miały wyższe stężenia przeciwciał w surowicy krwi. Jeszcze bardziej immunostymulacyjny wpływ nukleotydów wystąpił u niedożywionych dzieci i dzieci cierpiących na przewlekłe biegunki w następstwie infekcji jelitowej. W grupie, która była karmiona dietą zawierającą nukleotydy, stan szybko się poprawił i jednocześnie zwiększyła się ilość substancji obronnych w surowicy.

Najlepszym pożywieniem dla noworodka i niemowlęcia jest mleko matki. Nukleotydy są zawarte w mleku matki (poza innymi substancjami) w stosunkowo dużych stężeniach. Pierwsze badania, które wykazały obecność różnych szczepów kwasów nukleinowych w postaci poliNT, NT, nukleozydów lub ich różnych związków w mleku matki, datuje się na 1960 rok. Najwięcej tych substancji, a więc mieszanin, które bywają nazywane jako „ogólnie wykorzystywane nukleotydy”, zawiera siara, około 50-60 mg.l/-1. W trakcie karmienia ich zawartość w mleku spada, w ciągu 3 miesięcy do ok. 30 mg.l-1. Ogólne stężenie poszczególnych składników zależy od odżywiania matki. Stopniowo, jak dziecko przechodzi na inne odżywianie, ich zawartość w mleku zmniejsza się.

Jeśli zastanowimy się nad rolą, jaką nukleotydy pełnią w odżywianiu noworodków, nie można mleka matki w pełni zastąpić mlekiem krowim. Mleko matki zawiera aż 5-krotnie więcej użytecznych nukleotydów w stosunku do mleka krowiego. Dzieci w wieku przedszkolnym i starsze już przyjmują normalne pożywienie, które zawiera wystarczającą podaż nukleotydów (oraz pozostałych składników pożywienia) niezbędnych dla ich wzrostu. Inaczej jest u dzieci chorych lub po przebytych chorobach oraz urazach lub u dzieci żyjących na obszarach dotkniętych przemysłowo zanieczyszczonym powietrzem lub w aglomeracjach miejskich o dużym nasileniu ruchu. Właśnie u tych dzieci, których system odpornościowy jest wystawiony na trwałe obciążenie, istniałoby zapotrzebowanie zwiększenia dziennego przydziału nukleotydów odpowiednimi suplementami spożywczymi.

(Šíma, P. Nukleotidy v dětské výživě. Výživa a potraviny, 2001, rocznik 56, nr 1, s. 4-5)


Badanie i studia


Flora bakteryjna

Nukleotydy w istotnym stopniu wpływają na jakość flory bakteryjnej. U dzieci karmionych piersią lub suplementowanych nukleotydami odnotowano duży odsetek występowania bifidobakterii, gdy tymczasem u dzieci karmionych klasycznymi formułami dietetycznymi (na bazie mleka krowiego, bez nukleotydów) dominowały bakterie Gramm-ujmne. Bifidobakterie zmniejszają pH treści jelitowej. Obniżone pH stolca pozwala na rozwój bifidobakterii i Lactobacillus, które chronią rozwój bakterii patogennych, jak np. Clostridium. Dodatek kwasów nukleinowych wspomaga rozwój bifidobakterii. [brak fragmentu tekstu źródłowego – przyp. tłum.]s in human nutrition. Nutritional biochemistry, 1995, vol. 6, No. 2 : 58-72.


Blaszka właściwa jelita

Na podstawie badań in vitro wykazano działanie nukleotydów zastosowanych egzogennie na proliferację i różnicowanie się blaszki właściwej jelita. Stwierdzono, że dodatek nukleotydów poprawia ekspresję enzymów kosmków blaszki (sukrazy, laktazy, fosfatazy alkalicznej) w razie niedoboru lub ubytku glutaminy. Te badania potwierdzają wniosek, że egzogenne nukleotydy biorą udział we wzroście i maturacji enterocytów i jednocześnie zmniejszają zapotrzebowanie na glutaminę/aminokwasy w syntezie nukleotydów de novo.

Tkanki GIT wymagają zwiększonego stężenia nukleotydów jako prekursorów do syntezy NK. Egzogenne źródło nukleotydów może optymalizować funkcje tkankowe zwłaszcza w okresie przyspieszonego wzrostu i po przebyciu zapalenia śluzówki, ponieważ endogenne zapasy ograniczają syntezę NK.

 

Wpływ na miąższ wątroby

Aktywna produkcja i uwalnianie nukleotydów stosowanych przez pozostałe tkanki organizmu odbywa się głównie w wątrobie. Po uszkodzeniu miąższu wątroby, zwłaszcza po infekcjach lub zatruciach, aktywna jest synteza NT i ich ponowna reutylizacja, a wydzielane nukleotydy zewnątrzkomórkowe wspomagają regenerację i wzrost hepatocytów. Korzystnie wpływają na detoksykację mykotoksyn i innych toksyn mikrobiologicznych. Nukleotydy są stosowane w produkcji glikogenu, co prowadzi do przyspieszenia metabolizmu azotu. Dlatego w tych przypadkach istotna jest suplementacja dNT. Wykazano, że pozajelitowe podawanie egzogennych nukleotydów poprawia funkcjonowanie wątroby. Pojawia się tu możliwość szerokiego zakres profilaktyki dNT w praktyce (ośrodki ze zwiększonym ryzykiem hepatotoksycznym).

Richter, J. – Šíma, P. – Pfeifer, I. – Turek, B. Nukleotidy a jejich význam ve zdraví a nemoci. České pracovní lékařství, 2004, rocznik 5, nr 1, s. 26-27.


Brak użytecznych nukleotydów prowadzi do wzrostu stężeń cholesterolu, bilirubiny w surowicy i przeciwnie do obniżenia produkcji glikogenu. Porównano różnicę między suplementacją mieszaniny NS/NT i samego AMP i zaobserwowano bardziej wyraźny wpływ podczas podawania AMP, co może być spowodowane łatwiejszą inkorporacją adeniny niż innych puryn, a także rolą adeniny w ukrwieniu wątroby. Uzupełnianie nukleotydów może wpływać na początek lub przebieg chorób sercowo-naczyniowych.

Carver, J. – Walker, W. A. The role of nucleotides in human nutrition. Nutritional biochemistry, 1995, vol. 6, No. 2 : 58-72. 


Nukleotydy w odżywianiu seniorów

Wiemy, że dla zdrowego stylu życia potrzebna jest zróżnicowana dieta zawierająca podstawowe składniki (białka, tłuszcze, węglowodany), ale także witaminy, minerały i wiele innych substancji (flawonoidy, probiotyki, prebiotyki). Jednak w żywności są zawsze obecne także kwasy nukleinowe DNA i RNA, nośniki genów w jądrach komórkowych, które są również częścią ważnych enzymów. Międzynarodowo są oznaczane jako nukleotydy dietetyczne.

Powszechna jest mniejsza świadomość, że w różnych chorobach, zarówno zakaźnych, jak i przewlekłych, ale przede wszystkim podczas starzenia, organizm chory lub starzejący się wymaga zwiększonego spożycia nukleotydów. Ich znaczenie uwidoczni się, jeśli uświadomimy sobie, że w trakcie dzielenia się każda komórka musi stworzyć nowe nukleotydy, z których następnie w komórce córce powstają dokładne kopie DNA i RNA. Komórki są w stanie wprawdzie same wytwarzać nukleotydy, ale tworzenie nowych nukleotydów z cząstek i prostych związków wiąże się z dużym wydatkiem energetycznym. Dlatego organizm nauczył się skutecznie wykorzystywać je z pożywienia.


Nukleotydy mają zasadnicze znaczenie dla regeneracji tkanek, zwłaszcza w starzejącym się organizmie. Tylko do jednego jedynego podziału komórkowego zużywa ich około miliarda. Na podstawie tych danych można obliczyć, ile nukleotydów potrzebuje organizm do samego podziału komórkowego w przypadku wymiany komórek śluzowych i skóry, a także do krwiotworzenia. Dla wyobrażenia, tylko jelitowych komórek śluzowych u człowieka codziennie zastępuje się około 300 gramów. Jednak zapotrzebowanie na nukleotydy jeszcze wzrasta w trakcie odpowiedzi immunologicznej, gdy intensywnie dzielą się komórki odpowiedzialne za obronę organizmu przed infekcją.

Starzejący się organizm nie wymaga już takiego spożycia pokarmów, jak za młodu. W przypadku wielu seniorów całkowita objętość pożywienia zmniejsza się o 20%. Dlatego udział brakujących nukleotydów powinien być uzupełniany w formie suplementów diety. Choćby ze względu na osłabione funkcjonowanie odporności, seniorzy częściej są narażeni na choroby zakaźne i wolniej się leczą. Dotyczy to również wsparcia leczenia chorób przewlekłych, w szczególności w celu przyspieszenia rekonwalescencji po zabiegu lub po chorobie.

 

Nukleotydy chronią starzejący się organizm i zwiększają jakość życia seniorów.

Liczba osób powyżej sześćdziesięciu lat od dłuższego czasu rośnie na całym świecie. Odkrycia współczesnej medycyny, nowe, dotychczas nieznane leki o wysokiej skuteczności, wyplenienie pandemii chorób zakaźnych, poprawa higieny społeczeństwa i nadzór medyczny nad żywnością i wodą pitną znalazły odzwierciedlenie zarówno w spadku śmiertelności, jak i przedłużającej się oczekiwanej długości życia.

Zdaniem Światowej Organizacji Zdrowia w 2000 roku takiego i starszego wieku dożyło na całym świecie 600 milionów ludzi, a szacunki na rok 2025 podają, że liczba seniorów przekroczy miliard osób. W krajach uprzemysłowionych najszybciej zwiększającą się częścią populacji seniorów są osoby powyżej 80 roku życia. Oznacza to, że starość będzie zajmować stosunkowo dużą część czasu ludzkiego życia, ale także że w niedalekiej przyszłości seniorzy będą zajmować coraz większy odsetek w całej populacji.

Dlatego Światowa Organizacja Zdrowia regularnie publikuje szereg rezolucji i wezwań, w których podkreśla zdrowotne kwestie związane ze starzeniem się. Walne Zgromadzenie ONZ zadecydowało, aby od 1991 roku zawsze 1 października świętować Międzynarodowy Dzień Seniorów.

Unia Europejska ogłosiła rok 2012 jako „Europejski rok aktywnego starzenia się i solidarności międzypokoleniowej”, którego głównym założeniem było, że po sześćdziesiątce życie się nie kończy, że aktywni seniorzy odgrywają i będą odgrywać coraz ważniejszą rolę we współczesnym społeczeństwie.

 

Suplementy diety zawierające nukleotydy są zgodne z celami i zaleceniami żywieniowymi Światowej Organizacji Zdrowia, które są zawarte w Programie „Żywienie dla zdrowia w XXI wieku” mającym na celu zmniejszenie chorób zakaźnych, sercowo-naczyniowych, neurodegeneracyjnych i nowotworowych oraz poprawę jakości życia w podeszłym wieku.


Znaczenie nukleotydów dla starzejącego się organizmu:

- spowalniają starzenie się, ponieważ ułatwiają odnowę
   tkanek

- chronią przed chorobą infekcyjną, ponieważ zwiększają gotowość odporności;

- wspomagają leczenie chorób przewlekłych;

- przyspieszają rekonwalescencję.


Które istotne zmiany towarzyszą starzeniu się?

- fizjologiczne: zmienia się skład tkanek ciała, zmniejsza się masa mięśniowa (o 20 i więcej procent);

- energetyczne: zmniejsza się siła fizyczna, wydajność i wytrwałość (seniorzy mają zmniejszone wymogi podaży energii o 20-30%), spada tworzenie ciepła.


Które podstawowe zasady powinny uwzględniać programy odżywiania dla seniorów?

- dostosowanie podaży pożywienia do zmian towarzyszących starzeniu się;

- poprzez odpowiednie odżywianie wyhamować zmiany zwyrodnieniowe i zwiększyć regenerację tkanek organizmu;

- uwzględniać wymogi odżywcze i energetyczne starzejącego się organizmu;

- uwzględniać odwieczne zwyczaje kultury odżywiania.


Zadaj pytanie za pośrednictwem poczty elektronicznej


*UWAGA: Powyższe informacje należy traktować wyłącznie informacyjnie. Nie wolno samodzielnie komponować zaleceń zdrowotnych bez konsultacji z lekarzem i odpowiedniego rozpoznania klinicznego. Suplement diety jest skoncentrowanym źródłem witamin lub składników mineralnych lub innych substancji wykazujących efekt odżywczy lub inny fizjologiczny, służy uzupełnieniu normalnej diety, nie posiada właściwości produktów farmaceutycznych, w szczególności właściwości zapobiegania chorobom lub leczenia chorób.